Op zoek naar de koning van de Biesbosch: mee op beversafari met Boswachter Jonathan
Fotograaf en verhalenverteller Jeanine Verbraak gaat op beversafari door Nationaal Park De Biesbosch. Samen met boswachter Jonathan van Staatsbosbeheer ontdekt ze de bijzondere natuur, het veranderende getijdenlandschap en de vele dieren die hier leven. Terwijl de zon langzaam zakt, gaat de zoektocht naar de koning van de Biesbosch van start. Tussen knaagsporen, rietvelden en overhangende takken ervaart ze hoe bijzonder het is om een bever in alle rust van dichtbij te zien.
Een warme zomeravond en een boot vol nieuwsgierige natuurliefhebbers. Om zes uur ‘s avonds stap ik aan boord bij Jachthaven Vissershang voor de beversafari van Staatsbosbeheer. Jong en oud kijkt verwachtingsvol uit over het water. Mijn zonnebrandcrème is al goed van pas gekomen, de muggenspray zit voor de zekerheid in mijn tas en ook een vestje ligt klaar voor later op de avond. Vier uur lang trekken we met boswachter Jonathan door misschien wel het meest bijzondere natuurgebied van Nederland: Nationaal Park De Biesbosch.
Iedereen hoopt natuurlijk op één ding: een bever. Maar nog voordat we ook maar één staart of knaagspoor hebben gezien, blijkt deze avond over veel meer te gaan dan alleen dat indrukwekkende knaagdier.
Een landschap dat twee keer per dag verandert
Zodra de boot rustig tussen de kreken door glijdt, begint boswachter Jonathan te vertellen. Terwijl links en rechts de wilgen bijna over het water hangen, voelt het alsof we ergens diep in een tropische jungle varen. Toch is niets minder waar. "De Biesbosch is eigenlijk een heel jong natuurgebied." En dat verrast me, want alles oogt oeroud.
Jonathan legt uit dat we varen in één van de slechts twee zoetwatergetijdengebieden van Europa. Twee keer per dag stroomt het water de Biesbosch in en weer uit. Dat water komt uiteindelijk vanuit de Rijn en de Maas. Regen die soms honderden kilometers verderop in Oostenrijk of Frankrijk is gevallen, stroomt uiteindelijk hier voorbij.
Het water brengt voortdurend slib, voedingsstoffen en nieuw leven mee. Geen dag ziet het landschap er precies hetzelfde uit. De natuur is hier continu in beweging. En er bestaat simpelweg geen tweede Biesbosch.
Hoe een watersnoodramp een natuurwonder werd
Terwijl de boot verder vaart, neemt Jonathan ons ruim zeshonderd jaar mee terug in de tijd.
In november 1421 veranderde de Sint-Elisabethsvloed dit gebied voorgoed. De Grote Waard overstroomde volledig, tientallen dorpen verdwenen onder water en jarenlang was hier één grote binnenzee. Met iedere vloed werd slib aangevoerd. Langzaam ontstonden ondieptes waarop één plant als eerste wist te groeien: de Mattenbies. Aan deze plant dankt de Biesbosch zelfs haar naam. Daarna volgden rietvelden, wilgenbossen en uiteindelijk de karakteristieke grienden die we vandaag kennen.
Terwijl ik naar buiten kijk, is het bijna niet voor te stellen dat dit landschap ooit helemaal niet bestond.
Ineens kijkt iedereen omhoog
Plots wijst Jonathan naar de lucht. "Visarend!" In één beweging grijpt de hele boot naar boven. En daar hangt hij. Bijna stil in de lucht, biddend boven het water. Met een spanwijdte van ongeveer 1,70 meter is het een indrukwekkende verschijning. Sinds 2016 broedt de visarend weer in de Biesbosch. Dat is mede mogelijk geworden door de Noordwaard, waar duizenden hectare landbouwgrond zijn teruggegeven aan het water.
Leuk feitje: Sommige visarenden krijgen een ring met een unieke code. Dankzij die ringen weten onderzoekers precies waar de vogels naartoe vliegen. Zo werd één visarend die hier werd gezien, slechts vier weken later alweer waargenomen in Gambia.
Een natuurgebied dat leeft
Even later leggen we aan voor een korte wandeling. Jonathan laat ons kraailook proeven, familie van de ui, en vertelt over vogelwikke, waarvan iedere bloem volgens hem op een klein vogeltje lijkt. Zodra je het eenmaal ziet, kun je het niet meer ontzien. Hij vertelt hoe oude landbouw polders zijn omgevormd tot waardevolle natuur. Dankzij een slim waterbeheer ontstonden uitgestrekte rietvelden waarin vogels als de purperreiger, de snor en de mysterieuze roerdomp weer terugkeerden.
De roerdomp fascineert me misschien nog wel het meest. Ik heb hem tijdens een eerdere kanotocht gehoord, maar niet in het echt gezien want hij is perfect gecamoufleerd. Zodra gevaar dreigt, strekt hij zijn nek recht omhoog. Dankzij de lichte lengtestrepen lijkt hij precies op het riet waarin hij staat. Zelfs wanneer het waait, beweegt hij mee. Deze “vreemde” vogel staat nu hoog op mijn fotografie-wensenlijst.
Dan begint de echte zoektocht
Wanneer we weer aan boord stappen, staan er broodjes en warme soep klaar. Jonathan vertelt dat er inmiddels zo'n 300 tot 400 bevers in de Biesbosch leven, verdeeld over ongeveer 100 tot 125 beverburchten. In zo'n burcht wonen de ouders samen met de jongen van dit jaar én die van vorig jaar.
Onderweg zien we overal sporen. Vers afgeknaagde bomen en glijsporen langs de oever. Bevers blijken echte natuurarchitecten. Iedere boom is voor een bever eigenlijk een complete bouwmarkt. Door bomen te knagen, water vast te houden en nieuwe leefgebieden te creëren, vergroten ze de biodiversiteit enorm.
Wist je dat...
De tanden van een bever nooit zijn uitgegroeid? Ze blijven hun hele leven doorgroeien. Daarom móét een bever blijven knagen aan bomen en takken. Doet hij dat niet, dan worden zijn tanden uiteindelijk veel te lang.
De zon zakt langzaam richting de horizon
Het wordt stil aan boord. Alle blikken zijn gericht op de oever. Onder overhangende takken, tussen kronkelende boomwortels en in donkere hoekjes speuren we naar dé bewoner van de Biesbosch: de bever, die zich daar graag verschuilt.
En daar is hij dan, er verschijnt een klein donker kopje boven het water. Rustig zwemt hij langs de oever. Onze boot vaart langzaam mee. Minutenlang dobbert hij onverstoord verder terwijl tientallen mensen ademloos toekijken. Wat bijzonder om in alle rust te mogen zien.
Praktische informatie over de beversafari
Vertrek: Jachthaven Vissershang
Organisatie: Staatsbosbeheer
Duur: 18:00 tot 22:00 uur
Wat neem je mee?
Een verrekijker, camera, zonnebrand, muggenspray en een jasje voor de terugvaart zijn wat mij betreft onmisbaar.
Welke dieren kun je zien?
Naast bevers leven er onder andere visarenden, zeearenden, ijsvogels, purperreigers, roerdompen, lepelaars, reeën, vossen en talloze soorten libellen.
Is de Biesbosch geschikt voor kinderen?
Absoluut. Juist het speuren naar bevers maakt de excursie spannend voor kinderen. De boswachter neemt verschillende materialen mee die je mag bekijken, voelen en zelfs ruiken. Tijdens onze tocht waren er deelnemers van alle leeftijden aan boord.